સાંસ્કૃતિક વારસો: ગુજરાતના સંગ્રહસ્થાનો, પુસ્તકાલય પ્રવૃત્તિ, સાંસ્કૃતિક–ધાર્મિક-સાહિત્યિક મહત્વ





ગુજરાતના સંગ્રહસ્થાનો અને પુસ્તકાલયો

કેમ છો મિત્રો, ગુજરાતના સાંસ્કૃતિક વારસાની તૈયારી કરતા હોઈએ ત્યારે નૃત્યો અને મેળાઓ તો બધા વાંચી લે છે, પણ જ્યારે પરીક્ષામાં મ્યુઝિયમ (સંગ્રહસ્થાનો) અને પુસ્તકાલયો (ગ્રંથાલયો) ના પ્રશ્નો આવે ત્યારે મોટાભાગના લોકો ગોટે ચઢી જાય છે. કયું મ્યુઝિયમ ક્યાં છે? કઈ લાઈબ્રેરી ક્યાં છે?

આ કન્ફ્યુઝન હંમેશા માટે દૂર કરવા આજે Gujarati Job Quiz પર અમે ગુજરાતના સૌથી અગત્યના 25 સંગ્રહસ્થાનો અને પુસ્તકાલયોની એક દમદાર લાઈવ ટેસ્ટ લાવ્યા છીએ. નોટ-પેન લો, આ 25 પ્રશ્નો સોલ્વ કરો અને જુઓ કે તમારો પાયો કેટલો મજબૂત છે.

🏆 તમારું ફાઈનલ સ્કોરકાર્ડ: 0 / 25

કુલ પ્રશ્નો: 25
કુલ માર્ક્સ: 25
તમે મેળવેલા માર્ક્સ: 0
એટેમ્પ્ટ કરેલા પ્રશ્નો: 0
સાચા જવાબો: 0
ખોટા જવાબો: 0
છોડી દીધેલા પ્રશ્નો: 0

સાચા જવાબો અને સમજૂતી (Solutions)

1) ગુજરાતનું સૌથી જૂનું મ્યુઝિયમ (સંગ્રહસ્થાન) કયું છે?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:ભુજ ખાતે આવેલું ‘કચ્છ મ્યુઝિયમ’ ગુજરાતનું સૌથી જૂનું મ્યુઝિયમ છે, જેની સ્થાપના ઈ.સ. 1877 માં મહારાવ ખેંગારજી દ્વારા કરવામાં આવી હતી. અગાઉ તે ફર્ગ્યુસન મ્યુઝિયમ તરીકે ઓળખાતું હતું.

2) પ્રખ્યાત ‘વોટસન મ્યુઝિયમ’ ગુજરાતના કયા શહેરમાં આવેલું છે?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:વોટસન મ્યુઝિયમ રાજકોટના જુબિલી બાગમાં આવેલું છે. કર્નલ જોન વોટસનની યાદમાં તેની સ્થાપના 1888 માં થઈ હતી.

3) પ્રાચીન હસ્તપ્રતો અને જૈન સાહિત્ય માટે જાણીતું ‘શ્રી હેમચંદ્રાચાર્ય જ્ઞાનભંડાર’ ક્યાં આવેલું છે?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:પાટણ ખાતે આવેલું ‘હેમચંદ્રાચાર્ય જ્ઞાનભંડાર’ પ્રાચીન તાડપત્રો, ભોજપત્રો અને અતિ દુર્લભ હસ્તપ્રતોનો વિશાળ સંગ્રહ ધરાવે છે.

4) ગુજરાતમાં મફત અને ફરજિયાત પુસ્તકાલય પ્રવૃત્તિના પ્રણેતા કોને માનવામાં આવે છે?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:મહારાજા સયાજીરાવ ગાયકવાડ ત્રીજાએ વડોદરા રાજ્યમાં પ્રાથમિક શિક્ષણ મફત અને ફરજિયાત કરવાની સાથે, ગામડે ગામડે પુસ્તકાલયો શરૂ કરાવ્યા હતા. (મોતીભાઈ અમીન એમના માર્ગદર્શન હેઠળ કામ કરતા હતા).

5) ભારતીય સંસ્કૃતિ અને પ્રાચ્ય વિદ્યાના સંશોધન માટે જાણીતી સંસ્થા ‘એલ. ડી. ઇન્ડોલોજી’ (L.D. Indology) ક્યાં આવેલી છે?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:લાલભાઈ દલપતભાઈ ભારતીય સંસ્કૃતિ વિદ્યામંદિર (L.D. Indology) અમદાવાદમાં ગુજરાત યુનિવર્સિટી વિસ્તારમાં આવેલી છે.

6) કાપડ અને ટેક્સટાઇલ કળાનો ભવ્ય ઈતિહાસ દર્શાવતું ‘કેલિકો મ્યુઝિયમ’ (Calico Museum) ક્યાં આવેલું છે?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:ભારતનું સૌથી પ્રખ્યાત કાપડ સંગ્રહસ્થાન ‘કેલિકો મ્યુઝિયમ ઓફ ટેક્સટાઈલ્સ’ અમદાવાદમાં આવેલું છે, જેની સ્થાપના ગૌતમ સારાભાઈ અને ગિરા સારાભાઈએ કરી હતી.

7) ઐતિહાસિક ‘એન્ડ્રુઝ લાયબ્રેરી’ (Andrews Library) ગુજરાતના કયા શહેરમાં છે?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:સુરતની સૌથી જૂની અને ઐતિહાસિક લાઈબ્રેરીઓમાંની એક ‘એન્ડ્રુઝ લાયબ્રેરી’ છે.

8) રજવાડાંના સમયનો ભવ્ય દરબાર દર્શાવતું ‘દરબાર હોલ મ્યુઝિયમ’ ક્યાં આવેલું છે?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:જૂનાગઢના નવાબનો ભવ્ય દરબાર, શસ્ત્રો, ઝુમ્મરો અને રાચરચીલું સાચવીને આ ‘દરબાર હોલ મ્યુઝિયમ’ જૂનાગઢમાં બનાવવામાં આવ્યું છે.

9) ગુજરાતમાં ‘બાર્ટન લાયબ્રેરી અને મ્યુઝિયમ’ (Barton Museum) ક્યાં આવેલું છે?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:બાર્ટન લાઈબ્રેરી અને મ્યુઝિયમ ભાવનગરમાં આવેલું છે. ઘણા વિદ્યાર્થીઓ વોટસન (રાજકોટ) અને બાર્ટન (ભાવનગર) માં ભૂલ કરતા હોય છે.

10) ‘મહારાજા ફતેહસિંહરાવ મ્યુઝિયમ’ ગુજરાતના કયા શહેરમાં આવેલું છે?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:વડોદરાના લક્ષ્મી વિલાસ પેલેસના સંકુલમાં જ ‘મહારાજા ફતેહસિંહરાવ મ્યુઝિયમ’ આવેલું છે, જેમાં રાજા રવિ વર્માના પ્રખ્યાત ચિત્રોનો અદભુત સંગ્રહ છે.

11) ગુજરાતના ગ્રામ્ય અને લોકજીવનની કળા દર્શાવતું ‘શ્રેયસ ફોક મ્યુઝિયમ’ (Shreyas Folk Museum) ક્યાં છે?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:ગુજરાતની ભાતીગળ લોકકળા, ભરતગૂંથણ અને ગ્રામ્ય સંસ્કૃતિ સાચવતું આ ‘શ્રેયસ ફોક મ્યુઝિયમ’ અમદાવાદમાં આવેલું છે.

12) પ્રખ્યાત ‘ડાહીલક્ષ્મી ગ્રંથાલય’ (Dahilakshmi Library) ક્યાં આવેલી છે?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:સાક્ષર નગરી નડિયાદમાં આ ઐતિહાસિક ‘ડાહીલક્ષ્મી ગ્રંથાલય’ આવેલું છે, જે સાહિત્ય પ્રેમીઓ માટે એક મોટું કેન્દ્ર છે.

13) વિવિધ પ્રકારના પતંગોનો અનોખો ઇતિહાસ દર્શાવતું ‘પતંગ મ્યુઝિયમ’ (Kite Museum) ક્યાં છે?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:અમદાવાદના પાલડી વિસ્તારમાં આવેલા ‘સંસ્કાર કેન્દ્ર’ માં જ ભારતનું આ અનોખું પતંગ મ્યુઝિયમ આવેલું છે, જેની સ્થાપના ભાનુભાઈ શાહે કરી હતી.

14) ‘લેડી કીકાબાઈ પ્રેમચંદ લાયબ્રેરી’ કયા શહેરમાં આવેલી છે?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:સુરત શહેરની ઐતિહાસિક લાઈબ્રેરીઓમાં ‘લેડી કીકાબાઈ પ્રેમચંદ લાયબ્રેરી’ નું નામ ખૂબ જાણીતું છે.

15) આદિવાસી સંસ્કૃતિ, તેમનાં સાધનો અને કળા-કારીગરીનું દર્શન કરાવતું ‘સાપુતારા આદિવાસી મ્યુઝિયમ’ કયા જિલ્લામાં છે?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:સાપુતારા એ ડાંગ જિલ્લાનું એકમાત્ર હિલ સ્ટેશન છે, અને ત્યાં ડાંગી આદિવાસી સંસ્કૃતિને પ્રદર્શિત કરતું મ્યુઝિયમ આવેલું છે.

16) એમ. એસ. યુનિવર્સિટી (વડોદરા) સાથે સંકળાયેલી સૌથી મોટી લાયબ્રેરી કઈ છે?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:એમ. એસ. યુનિવર્સિટી કેમ્પસમાં આવેલી ‘શ્રીમતી હંસા મહેતા લાયબ્રેરી’ ગુજરાતની સૌથી મોટી અને આધુનિક યુનિવર્સિટી લાઈબ્રેરીઓમાંની એક છે.

17) જામનગરમાં તળાવની વચ્ચે આવેલું ઐતિહાસિક સંગ્રહસ્થાન કયું છે?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:જામનગરના રણમલ તળાવની વચ્ચે ઐતિહાસિક લખોટા મહેલ આવેલો છે, જેને હવે ‘લખોટા મ્યુઝિયમ’ તરીકે વિકસાવવામાં આવ્યો છે જેમાં પ્રાચીન શસ્ત્રોનો સંગ્રહ છે.

18) પ્રાચ્ય વિદ્યામંદિર (Oriental Institute) કે જે હસ્તપ્રતો અને રામાયણની સમીક્ષિત આવૃત્તિ માટે જાણીતું છે, તે ક્યાં છે?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:પ્રાચ્ય વિદ્યામંદિર (Oriental Institute) એ વડોદરાની એમ. એસ. યુનિવર્સિટીનો જ એક ભાગ છે. અહી રામાયણનો મહાન ગ્રંથ તૈયાર થયો છે.

19) વિશ્વભરની ઢીંગલીઓ (Dolls) નો સંગ્રહ ધરાવતું ‘રોટરી ઢીંગલી મ્યુઝિયમ’ ક્યાં આવેલું છે?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:રાજકોટના યાજ્ઞિક રોડ પર આ રોટરી ક્લબ દ્વારા સંચાલિત અદભુત ઢીંગલી મ્યુઝિયમ આવેલું છે, જેમાં દુનિયાના 100 થી વધુ દેશોની ઢીંગલીઓ છે.

20) ગાંધીજીના જીવન-કવનને લગતું ‘ગાંધી સ્મૃતિ મ્યુઝિયમ’ કયા શહેરમાં આવેલું છે?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:‘ગાંધી સ્મૃતિ મ્યુઝિયમ’ ભાવનગરમાં આવેલું છે (જ્યારે કીર્તિ મંદિર પોરબંદરમાં છે અને ગાંધી આશ્રમ અમદાવાદમાં છે).

21) ‘સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ મ્યુઝિયમ’ (સરદાર સંગ્રહાલય) ક્યાં આવેલું છે?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:‘સરદાર સંગ્રહાલય’ (મ્યુઝિયમ) સુરતમાં આવેલું છે. (નોંધ: સરદાર પટેલ નેશનલ મેમોરિયલ અમદાવાદ શાહીબાગ ખાતે છે).

22) ગુજરાતમાં ‘ભો. જે. વિદ્યાભવન’ (ભોગીલાલ જેસંગભાઈ વિદ્યાભવન) ક્યાં છે?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:આ ઐતિહાસિક વિદ્યાભવન અમદાવાદમાં ગુજરાત વિદ્યાસભા (જૂની વર્નાક્યુલર સોસાયટી) ના સંકુલમાં આવેલું છે, જે સંશોધન માટે જાણીતું છે.

23) ગુજરાતમાં પુસ્તકાલય પ્રવૃત્તિનો વ્યાપ વધારવા માટે ‘મોતીભાઈ અમીન’ એ કયા ગામથી શરૂઆત કરી હતી?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:પુસ્તકાલય પ્રવૃત્તિના જનક મોતીભાઈ અમીને આણંદ જિલ્લાના પોતાના ગામ ‘વસો’ થી આ મહાન કાર્યની શરૂઆત કરી હતી.

24) ‘સેન્ટ્રલ લાયબ્રેરી’ જે અગાઉ મહારાજા સયાજીરાવનો અંગત પુસ્તક સંગ્રહ હતો, તે ક્યાં છે?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:વડોદરામાં આવેલી સેન્ટ્રલ લાયબ્રેરી ગુજરાતની સૌથી ભવ્ય અને સમૃદ્ધ લાયબ્રેરીઓમાંની એક છે.

25) ગુજરાત વિદ્યાપીઠ ગ્રંથાલયની સ્થાપના કોણે કરી હતી?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:1920 માં મહાત્મા ગાંધીએ અમદાવાદમાં ગુજરાત વિદ્યાપીઠની સ્થાપના કરી હતી, અને તેની સાથે જ આ સમૃદ્ધ ગ્રંથાલય પણ શરૂ થયું હતું.


💡 પરીક્ષાની તૈયારી માટે માસ્ટર સ્ટ્રોક (બોનસ પોઈન્ટ):

મિત્રો, સાંસ્કૃતિક વારસાના આ મ્યુઝિયમ અને પુસ્તકાલયો યાદ રાખવામાં તમને નામ સરખા લાગતા હશે. આને ગોખવાની જગ્યાએ દેશી રીત એ છે કે તેમને રજવાડાં (Princely States) સાથે જોડી દો. જેમ કે, ગાયકવાડ સ્ટેટ આવે એટલે વડોદરા (ફતેહસિંહરાવ મ્યુઝિયમ, સેન્ટ્રલ લાયબ્રેરી, પ્રાચ્ય વિદ્યામંદિર). એવી જ રીતે ગોહિલવાડ એટલે ભાવનગર (બાર્ટન લાયબ્રેરી, ગાંધી સ્મૃતિ). આ રીતે ગ્રુપ બનાવીને યાદ રાખશો તો પરીક્ષામાં ચાર ઓપ્શન જોતા જ તરત સાચો જવાબ મગજમાં ક્લિક થઈ જશે.

છેલ્લી વાત, ગુજરાતની પુસ્તકાલય પ્રવૃત્તિમાં બે નામ ક્યારેય ના ભૂલતા: મહારાજા સયાજીરાવ ગાયકવાડ ત્રીજા (જેમણે સિસ્ટમ શરૂ કરાવી) અને મોતીભાઈ અમીન (જેમણે ‘મિત્રમંડળ પુસ્તકાલયો’ શરૂ કરીને તેને ગામડે ગામડે પહોંચાડી). GPSC અને ગૌણ સેવા (GSSSB) ની પરીક્ષાઓમાં આ બે મહાનુભાવોના કામમાંથી એક પ્રશ્ન વારંવાર પૂછાય છે. આ બંને પોઈન્ટ તમારી નોટ્સમાં હાઈલાઈટ કરીને લખી લેજો, 100% કામ આવશે!

📝 લેખકનો પરિચય: ‘Gujarati Job Quiz’ ટીમ.
અમે છેલ્લા ઘણા સમયથી સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓના જૂના પેપરોનું એનાલિસિસ કરીને, વિદ્યાર્થીઓને સૌથી વધુ કન્ફ્યુઝ કરતા ટોપિક્સનું સીધું સોલ્યુશન આપીએ છીએ. અમે કોઈ મશીની ભાષા કે કોપી-પેસ્ટમાં નથી માનતા, અમારી મહેનત તમારા મેરિટના આંકડામાં દેખાશે. આવી જ સ્માર્ટ ટેસ્ટ રોજેરોજ આપવા અમારી સાઈટ બુકમાર્ક કરી લો!

Leave a Comment