ભારતમાં યુરોપિયન વેપારી કંપનીઓનું આગમન તથા સર્વોચ્ચતા માટેનો તેમનો સંઘર્ષ આધુનિક ઈતિહાસના 25 IMP પ્રશ્નોની મેગા ક્વિઝ





કેમ છો મિત્રો, આધુનિક ભારતનો ઈતિહાસ વાંચવાની શરૂઆત જ આ ટોપિકથી થાય છે. ભારત દેશ સોનાની ચિડિયા હતો, એટલે જ વેપાર કરવાના બહાને પોર્ટુગીઝ, ડચ, ફ્રેન્ચ અને અંગ્રેજો આપણા દેશમાં આવ્યા. પણ પછી સત્તા મેળવવા માટે એમના વચ્ચે જે ખેંચતાણ અને યુદ્ધો થયા, એમાંથી જ સરકારી પરીક્ષાઓમાં સૌથી વધુ પ્રશ્નો પૂછાય છે.

આજે Gujarati Job Quiz પર અમે કોઈ જૂની ચોપડીના ગોખેલા નહિ, પણ પરીક્ષાની નવી પેટર્ન પ્રમાણે લેટેસ્ટ 25 પ્રશ્નોની લાઈવ ટેસ્ટ લઈને આવ્યા છીએ. ચાલો ચેક કરીએ કે તમારી ઈતિહાસની તૈયારી કેટલી પાકી છે.

🏆 તમારું ફાઈનલ સ્કોરકાર્ડ: 0 / 25

કુલ પ્રશ્નો: 25
કુલ માર્ક્સ: 25
તમે મેળવેલા માર્ક્સ: 0
એટેમ્પ્ટ કરેલા પ્રશ્નો: 0
સાચા જવાબો: 0
ખોટા જવાબો: 0
છોડી દીધેલા પ્રશ્નો: 0

સાચા જવાબો અને સમજૂતી (Solutions)

1) પોર્ટુગીઝ સાહસિક વાસ્કો-દ-ગામા ભારતના કાલિકટ બંદરે કયા વર્ષે પહોંચ્યો હતો?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:વાસ્કો-દ-ગામા 22 મે 1498 ના રોજ આફ્રિકાની ‘કેપ ઓફ ગુડ હોપ’ ભૂશિરને ચક્કર લગાવીને ભારતના કાલિકટ બંદરે પહોંચ્યો હતો, જ્યાં રાજા ઝામોરિને તેનું સ્વાગત કર્યું.

2) ભારતમાં આવનાર પ્રથમ યુરોપિયન પ્રજા કઈ હતી?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:વેપાર કરવા માટે સૌથી પહેલા પોર્ટુગીઝો (ફિરંગીઓ) ભારતમાં આવ્યા હતા અને સૌથી છેલ્લે (1961 માં) ગોવા છોડીને પણ તેઓ જ ગયા હતા.

3) અંગ્રેજ ઈસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીની સ્થાપના કયા વર્ષે થઈ હતી?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:ઈ.સ. 1600 માં મહારાણી એલિઝાબેથના સમયમાં લંડનમાં ‘બ્રિટિશ ઈસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની’ ની સ્થાપના થઈ હતી, જેનો ઉદ્દેશ્ય પૂર્વના દેશો સાથે વેપાર કરવાનો હતો.

4) અંગ્રેજોને ભારતમાં વેપાર કરવાની સત્તાવાર પરવાનગી કયા મુઘલ બાદશાહે આપી હતી?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:ઈ.સ. 1613 માં મુઘલ બાદશાહ જહાંગીરે અંગ્રેજ પ્રતિનિધિ સર થોમસ રો ને સુરતમાં વેપારી કોઠી સ્થાપવાની ઔપચારિક પરવાનગી આપી હતી.

5) ડચ (નેધરલેન્ડ/હોલેન્ડ) લોકોએ ભારતમાં પોતાની સૌપ્રથમ કોઠી ક્યાં સ્થાપી હતી?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:ડચ લોકોએ 1605 માં તેમની કંપની બનાવી અને ભારતમાં સૌપ્રથમ કોઠી 1605 માં જ ‘મછલીપટ્ટનમ’ (આંધ્રપ્રદેશ) ખાતે સ્થાપી હતી.

6) ફ્રેન્ચ ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપનીની સ્થાપના કયા વર્ષે કરવામાં આવી હતી?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:ફ્રેન્ચ મંત્રી કોલ્બર્ટના પ્રયાસોથી ઈ.સ. 1664 માં ‘ફ્રેન્ચ ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપની’ સ્થપાઈ, જે સંપૂર્ણપણે સરકારી નિયંત્રણ હેઠળ હતી.

7) બ્રિટિશ ઈસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીનું પ્રથમ જહાજ સુરત બંદરે આવ્યું ત્યારે તેનો કપ્તાન કોણ હતો?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:1608 માં ‘હેક્ટર’ નામનું બ્રિટિશ જહાજ સુરત બંદરે આવ્યું, જેના કપ્તાન વિલિયમ હોકિન્સ હતા. તેઓ જહાંગીરના દરબારમાં ગયા પણ પરવાનગી મળી ન હતી.

8) ભારત આવવાનો જળમાર્ગ શોધવા નીકળેલો સાહસિક ‘કોલંબસ’ કયા દેશનો વતની હતો?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:ક્રિસ્ટોફર કોલંબસ ઈટાલીનો રહેવાસી હતો, જે ભારત શોધવા નીકળ્યો અને ભૂલથી અમેરિકા ખંડ શોધી કાઢ્યો! જીવ્યો ત્યાં સુધી એ પોતાને ભારતનો શોધક જ માનતો રહ્યો.

9) ભારતમાં પોર્ટુગીઝ સત્તાનો વાસ્તવિક સંસ્થાપક (Real Founder) કોને માનવામાં આવે છે?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:અલ્ફાન્ઝો-ડી-આલ્બુકર્ક (1509-1515) ને પોર્ટુગીઝ સામ્રાજ્યનો વાસ્તવિક સ્થાપક મનાય છે, કારણ કે તેણે 1510 માં બીજાપુરના સુલતાન પાસેથી ગોવા જીતી લીધું હતું.

10) ઇતિહાસ પ્રસિદ્ધ ‘પ્લાસીનું યુદ્ધ’ ક્યારે લડાયું હતું?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:પ્લાસીનું યુદ્ધ 23 જૂન 1757 ના રોજ રોબર્ટ ક્લાઈવની અંગ્રેજ સેના અને બંગાળના નવાબ સિરાજ-ઉદ-દૌલા વચ્ચે લડાયું હતું, જેમાં મીર જાફરના દગાના કારણે નવાબની હાર થઈ.

11) ભારતમાં વેપારની સર્વોચ્ચતા સ્થાપવા માટે અંગ્રેજો અને ફ્રેન્ચો વચ્ચે કયા યુદ્ધો લડાયા?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:અંગ્રેજ ઈસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની અને ફ્રેન્ચ કંપની વચ્ચે વેપારી વર્ચસ્વ સ્થાપવા 1746 થી 1763 વચ્ચે દક્ષિણ ભારતમાં ત્રણ ‘કર્ણાટક વિગ્રહો’ (Carnatic Wars) થયા હતા.

12) કયા યુદ્ધથી બ્રિટિશ ઈસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીને બંગાળ, બિહાર અને ઓરિસ્સાની ‘દીવાની સત્તા’ (મહેસૂલ ઉઘરાવવાની સત્તા) મળી?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:1764 ના બક્સરના યુદ્ધમાં વિજય મળ્યા બાદ, 1765 ની અલ્હાબાદની સંધિ મુજબ અંગ્રેજોને બંગાળ, બિહાર અને ઓરિસ્સાની દીવાની સત્તા મળી, જેનાથી ભારત પર અંગ્રેજ શાસનનો પાકો પાયો નંખાયો.

13) ભારતમાં ફ્રેન્ચોએ પોતાની સૌપ્રથમ વેપારી કોઠી ક્યાં સ્થાપી હતી?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:ફ્રેન્ચોએ 1668 માં ફ્રેન્ક કેરો નામના અધિકારીની આગેવાનીમાં ‘સુરત’ ખાતે પોતાની સૌપ્રથમ ફેક્ટરી સ્થાપી હતી.

14) અંગ્રેજોના સમયમાં બનેલી ‘બ્લેક હોલ ટ્રેજેડી’ (કાળકોઠરીની ઘટના) ભારતના કયા શહેરમાં બની હતી?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:20 જૂન 1756 ના રોજ કલકત્તા (ફોર્ટ વિલિયમ) માં 146 અંગ્રેજ કેદીઓને એક નાની કોઠરીમાં પૂરી દેવાયા, જેમાં ગૂંગળાઈને 123 લોકોના મોત થયાં. આ ઘટનાને કાળકોઠરીની ઘટના કહેવાય છે.

15) ડેનિશ (ડેનમાર્ક) કંપનીએ ભારતમાં પોતાનું મુખ્ય મથક ક્યાં બનાવ્યું હતું?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:ડેનમાર્કની પ્રજા (ડેનિશ) એ બંગાળના શ્રીરામપુર (સેરામપોર) માં પોતાનું મુખ્ય મથક સ્થાપ્યું હતું. 1845 માં તેઓ બધી મિલકતો અંગ્રેજોને વેચીને જતા રહ્યા.

16) ‘વાંડીવાશનું યુદ્ધ’ (Battle of Wandiwash – 1760) કોની વચ્ચે લડાયું હતું?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:1760 ના વાંડીવાશના યુદ્ધમાં અંગ્રેજ સેનાપતિ સર આયરકૂટે ફ્રેન્ચ સેનાપતિ કાઉન્ટ ડી લાલીને હરાવીને ભારતમાં ફ્રેન્ચ સત્તાનો અંત લાવી દીધો.

17) નીચેનામાંથી કઈ યુરોપિયન કંપની ભારતમાં વેપાર કરવા સૌથી છેલ્લે આવી હતી?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:આગમનનો ક્રમ: 1) પોર્ટુગીઝ (1498), 2) ડચ (1605), 3) અંગ્રેજો (1608), 4) ડેનિશ (1616), અને 5) ફ્રેન્ચ (1668). સૌથી છેલ્લે ફ્રેન્ચ આવ્યા હતા.

18) વાસ્કો-દ-ગામા કયા ખંડની ફરતે ચક્કર લગાવીને ભારત પહોંચવામાં સફળ રહ્યો હતો?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:આફ્રિકા ખંડની દક્ષિણે આવેલી ‘કેપ ઓફ ગુડ હોપ’ ભૂશિરને ચક્કર લગાવીને, હિંદ મહાસાગરમાંથી તે ભારતના પશ્ચિમ કિનારે પહોંચ્યો હતો.

19) ડચ પ્રજા (હોલેન્ડના વતનીઓ) એ ભારતમાંથી અંતિમ વિદાય કયા યુદ્ધ પછી લીધી?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:1759 માં અંગ્રેજો અને ડચ પ્રજા વચ્ચે બંગાળમાં ‘બેદરાનું યુદ્ધ’ થયું, જેમાં ડચ લોકોની હાર થઈ અને તેમનો ભારતમાં વેપાર ખતમ થઈ ગયો.

20) પોર્ટુગીઝોએ ‘ગોવા’ પર કયા વર્ષમાં કબજો મેળવ્યો હતો?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:1510 માં પોર્ટુગીઝ ગવર્નર આલ્બુકર્કે બીજાપુરના આદિલશાહી સુલતાન પાસેથી ગોવા જીતીને તેને પોતાનું મથક બનાવ્યું હતું.

21) ફ્રેન્ચ કંપનીનો કયો મહત્વાકાંક્ષી ગવર્નર ભારતમાં ફ્રેન્ચ સામ્રાજ્યનો વિસ્તાર કરવા માંગતો હતો?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:ગવર્નર ‘ડુપ્લે’ (Dupleix) ની મહત્વાકાંક્ષા ભારતમાં ફ્રેન્ચ સત્તા સર્વોપરી બનાવવાની હતી, જે અટકાવવા અંગ્રેજોએ કર્ણાટક વિગ્રહો કર્યા.

22) બક્સરના યુદ્ધ (1764) માં અંગ્રેજ સેનાનું નેતૃત્વ કોણે કર્યું હતું?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:પ્લાસીના યુદ્ધમાં સેનાપતિ ‘રોબર્ટ ક્લાઈવ’ હતો, પરંતુ બક્સરના નિર્ણાયક યુદ્ધમાં અંગ્રેજ સેનાનો કમાન્ડર ‘હેક્ટર મુનરો’ હતો.

23) વાસ્કો-દ-ગામા કાલિકટ બંદરે પહોંચ્યો ત્યારે તેને કયા ભારતીય ખલાસીએ રસ્તો બતાવવામાં મદદ કરી હતી?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:‘અહેમદ ઈબ્ન મજીદ’ (કે કેટલાક સોર્સ મુજબ અબ્દુલ મજીદ) નામના ગુજરાતી ખલાસીની મદદથી તે આફ્રિકાથી સીધો ભારત પહોંચી શક્યો હતો. (અહી અહેમદ ઈબ્ન મજીદ સાચો જવાબ ગણાશે).

24) ‘શાંત જળની નીતિ’ (Blue Water Policy) ભારતમાં કયા પોર્ટુગીઝ ગવર્નરે અપનાવી હતી?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:પ્રથમ પોર્ટુગીઝ ગવર્નર ‘ફ્રાન્સિસ્કો ડી-અલમેડા’ એ જમીન પર કબજો કરવાને બદલે દરિયાઈ માર્ગે શક્તિશાળી બનવાની ‘બ્લુ વોટર પોલિસી’ અપનાવી હતી.

25) પ્રથમ કર્ણાટક વિગ્રહનો અંત કઈ સંધિ (કરાર) મુજબ આવ્યો હતો?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:1748 માં યુરોપમાં ઑસ્ટ્રિયાના વારસા વિગ્રહનો અંત આવતા ‘એક્સ-લા-શાપેલની સંધિ’ (Treaty of Aix-la-Chapelle) થઈ, જેથી ભારતમાં પણ પ્રથમ કર્ણાટક વિગ્રહ પૂરો થયો.


💡 બોનસ પોઈન્ટ (તૈયારીનો માસ્ટર સ્ટ્રોક):
મિત્રો, યુરોપિયન કંપનીઓના આગમનનો ક્રમ યાદ રાખવામાં બહુ ગોટાળા થાય છે. આ એક શોર્ટકટ ટ્રીક (PDE/F) યાદ રાખો: P – Portuguese (1498), D – Dutch (1605), E – English (1608) અને છેલ્લે F – French (1668). બીજું, હંમેશા યાદ રાખો કે ‘પ્લાસીના યુદ્ધથી’ અંગ્રેજોએ ખાતામાં ખાલી પગ પેસારો કર્યો હતો, પણ ‘બક્સરના યુદ્ધથી’ એમણે ભારતની તિજોરીની ચાવી (દીવાની સત્તા) હાથમાં લઈ લીધી હતી! આ નાના કન્સેપ્ટ ક્લિયર હશે તો ક્યાંય માર્ક નહિ કપાય.

📝 લેખકનો પરિચય: ‘Gujarati Job Quiz’ ટીમ.
અમે છેલ્લા ઘણા સમયથી સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષા (CCE, GPSC, Police) ના ટ્રેન્ડનો અભ્યાસ કરી રહ્યા છીએ. અમે કોઈ જૂની કે કોપી-પેસ્ટ વાળી માહિતી આપવાને બદલે, જે સવાલો પરીક્ષાના પેપરમાં સીધા હિટ થાય તે જ કન્ટેન્ટ બનાવીએ છીએ. આવી 100% ઓરિજિનલ લાઈવ ટેસ્ટ રોજ આપવા માટે અમારી વેબસાઈટ સાથે જોડાયેલા રહો!

Leave a Comment