જીવવિજ્ઞાન (Biology) મેગા ક્વિઝ: પોષણ, માનવ શરીરના તંત્રો અને પર્યાવરણના સૌથી અગત્યના 25 પ્રશ્નો





સજીવના લક્ષણો, સજીવોમાં વિવિધતા, પોષણ, અનુકૂલન, સજીવોના વિવિધ અંગો અને તંત્રો, સજીવોનું સંરક્ષણ. પોષણ, માનવ શરીરના તંત્રો અને પર્યાવરણના સૌથી અગત્યના 25 પ્રશ્નો.

કેમ છો મિત્રો, પરીક્ષા કોઈ પણ હોય, સામાન્ય વિજ્ઞાન (General Science) ના પ્રશ્નો મેરિટ બનાવવા કે બગાડવા માટે કાફી હોય છે. એમાં પણ ખાસ કરીને જીવવિજ્ઞાન (Biology) નો ભાગ, જેમાં માનવ શરીરના તંત્રો, રોગો, પોષણ અને પર્યાવરણને લગતા પ્રશ્નો અચૂક પૂછાય છે.

આજે Gujarati Job Quiz પ્લેટફોર્મ પર અમે જીવવિજ્ઞાનના 25 એકદમ કડક અને અગત્યના પ્રશ્નો લઈને આવ્યા છીએ. નોટ-પેન લઈને બેસી જાવ, 25 પ્રશ્નોના જવાબ સિલેક્ટ કરો અને છેલ્લે ‘સબમિટ’ બટન દબાવીને તમારું ફાઈનલ સ્કોરકાર્ડ અને દરેક પ્રશ્નની ડિટેઇલ સમજૂતી ચેક કરો!

🏆 તમારું ફાઈનલ સ્કોરકાર્ડ: 0 / 25

કુલ પ્રશ્નો: 25
કુલ માર્ક્સ: 25
તમે મેળવેલા માર્ક્સ: 0
એટેમ્પ્ટ કરેલા પ્રશ્નો: 0
સાચા જવાબો: 0
ખોટા જવાબો: 0
છોડી દીધેલા પ્રશ્નો: 0

સાચા જવાબો અને સમજૂતી (Solutions)

1) નીચેનામાંથી કયું લક્ષણ માત્ર સજીવોમાં જ જોવા મળે છે, નિર્જીવમાં નહિ?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡સમજૂતી:વૃદ્ધિ, વિકાસ, શ્વસન અને પ્રજનન એ માત્ર સજીવોના જ વિશિષ્ટ લક્ષણો છે. નિર્જીવ વસ્તુઓ જગ્યા રોકે છે અને વજન ધરાવે છે, પણ પ્રજનન કરી શકતી નથી.

2) વનસ્પતિ શ્વસન (Respiration) ક્રિયા દરમિયાન કયો વાયુ લે છે અને કયો વાયુ બહાર કાઢે છે?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:ખાસ ધ્યાન રાખજો, શ્વસનમાં વનસ્પતિ પણ આપણી જેમ જ ઓક્સિજન (O2) લે છે અને CO2 કાઢે છે. માત્ર ‘પ્રકાશસંશ્લેષણ’ (ખોરાક બનાવવાની ક્રિયા) માં જ તે CO2 લે છે.

3) સજીવો માટે ‘દ્વિનામી નામકરણ પદ્ધતિ’ (Binomial Nomenclature) કોણે આપી હતી?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:કેરોલસ લિનિયસે દ્વિનામી નામકરણ પદ્ધતિ આપી, જેમાં સજીવના વૈજ્ઞાનિક નામમાં પહેલો શબ્દ પ્રજાતિ (Genus) અને બીજો શબ્દ જાતિ (Species) હોય છે. (દા.ત. હોમો સેપિયન્સ).

4) સજીવોને વર્ગીકૃત કરવા માટે ‘પાંચ સૃષ્ટિ વર્ગીકરણ’ (Five Kingdom Classification) પદ્ધતિ કોણે રજૂ કરી હતી?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:રોબર્ટ એચ. વ્હીટેકરે 1969માં સજીવોને પાંચ સૃષ્ટિમાં વહેંચ્યા: મોનેરા, પ્રોટિસ્ટા, ફૂગ, વનસ્પતિસૃષ્ટિ અને પ્રાણીસૃષ્ટિ.

5) વનસ્પતિમાં પ્રકાશસંશ્લેષણ (Photosynthesis) ની ક્રિયા દ્વારા ખોરાક બનાવવા માટે નીચેનામાંથી શાની જરૂર હોતી નથી?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:પ્રકાશસંશ્લેષણ માટે CO2, પાણી, સૂર્યપ્રકાશ અને ક્લોરોફિલ જરૂરી છે. આ ક્રિયામાં ઓક્સિજન (O2) વાયુ મુક્ત થાય છે, તેની જરૂરિયાત હોતી નથી.

6) મનુષ્યના જઠર (Stomach) માં કયો એસિડ ઉત્પન્ન થાય છે જે ખોરાકના પાચનમાં અને બેક્ટેરિયાના નાશમાં મદદ કરે છે?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:આપણા જઠરની દીવાલમાંથી હાઈડ્રોક્લોરિક એસિડ (HCl) નો સ્ત્રાવ થાય છે જે ખોરાકને એસિડિક બનાવે છે અને નુકસાનકારક જીવાણુઓનો નાશ કરે છે.

7) કયા વિટામિનની ઉણપથી આંખોમાં ‘રતાંધળાપણું’ (Night Blindness) નો રોગ થાય છે?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:વિટામિન A (રેટિનોલ) આંખોની દ્રષ્ટિ માટે ખૂબ જરૂરી છે. તેની ખામીથી ઓછા અજવાળામાં કે રાત્રે દેખાતું બંધ થાય છે. ગાજર અને પપૈયામાં તે ભરપૂર હોય છે.

8) નાના બાળકોમાં પ્રોટીનની ભારે ઉણપથી કયો ભયંકર રોગ થાય છે?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:પ્રોટીનની ખામીથી બાળકોમાં ક્વોશિયોરકોર અને મરાસ્મસ નામના રોગ થાય છે, જેમાં બાળકનો શારીરિક અને માનસિક વિકાસ રુંધાય છે.

9) રણમાં ઉગતી વનસ્પતિઓ (દા.ત. ફાફડાથોર) માં પાણીનો બચાવ કરવા માટે પાંદડાઓનું રૂપાંતર શામાં થઈ જાય છે?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:રણમાં પાણીની અછત હોય છે. બાષ્પોત્સર્જન દ્વારા પાણી ઉડી ના જાય તે માટે રણની વનસ્પતિઓના પર્ણો કાંટામાં ફેરવાઈ જાય છે. આ એક ઉત્તમ અનુકૂલન છે.

10) માછલી પાણીમાં ઓગળેલા ઓક્સિજનનો ઉપયોગ શ્વસન માટે કયા અંગ દ્વારા કરે છે?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:માછલીઓને શ્વસન માટે વિશિષ્ટ અંગ ‘ચૂઈ’ (ઝાલર / Gills) આવેલી હોય છે, જે પાણીમાંથી ઓક્સિજન ખેંચી લે છે.

11) રણનું વહાણ કહેવાતા ‘ઊંટ’ ના કયા અંગમાં ચરબીનો સંગ્રહ થાય છે, જે તેને લાંબો સમય ખોરાક વિના રહેવામાં મદદ કરે છે?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:ઘણાને એમ હોય છે કે ઊંટ ખૂંધમાં પાણી ભરે છે, પણ હકીકતમાં ખૂંધમાં ચરબી (Fat) નો સંગ્રહ થાય છે, જેમાંથી શરીરને લાંબા સમય સુધી ઉર્જા મળતી રહે છે.

12) મનુષ્યના હૃદય (Heart) માં કુલ કેટલા ખંડો આવેલા હોય છે?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:મનુષ્યનું હૃદય 4 ખંડોનું બનેલું છે: બે ઉપરના કર્ણકો (Atria) અને બે નીચેના ક્ષેપકો (Ventricles). આ શુદ્ધ અને અશુદ્ધ લોહીને ભળતું અટકાવે છે.

13) લોહીમાં રહેલા રક્તકણો (Red Blood Cells) નો લાલ રંગ કયા તત્વની હાજરીના કારણે હોય છે?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:હિમોગ્લોબિન (Hemoglobin) એ લોહતત્વ (Iron) યુક્ત પ્રોટીન છે જે લોહીને લાલ રંગ આપે છે અને આખા શરીરમાં ઓક્સિજન પહોંચાડવાનું કામ કરે છે.

14) મનુષ્યના શરીરની સૌથી મોટી ગ્રંથિ (Largest Gland) કઈ છે?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:યકૃત (લીવર) એ આપણા શરીરની સૌથી મોટી ગ્રંથિ છે, જે પિત્તરસ (Bile juice) ઉત્પન્ન કરે છે જે ચરબીના પાચનમાં મહત્વનો ભાગ ભજવે છે.

15) મનુષ્યના પાચનતંત્રમાં ‘નાના આંતરડા’ (Small Intestine) ની લંબાઈ આશરે કેટલી હોય છે?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:નામ ભલે નાનું આંતરડું હોય, પણ લંબાઈમાં તે સૌથી મોટું (આશરે 6.5 થી 7.5 મીટર) હોય છે, જેમાં ખોરાકનું સંપૂર્ણ પાચન અને શોષણ થાય છે.

16) આપણા શરીરમાં લોહીનું શુદ્ધિકરણ (ફિલ્ટરેશન) કરી કચરો દૂર કરવાનું કામ કયું અંગ કરે છે?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:કિડની (મૂત્રપિંડ) એ આપણા શરીરનું ફિલ્ટર મશીન છે. તે લોહીમાં રહેલા નકામા ઝેરી તત્વો ગાળીને તેને મૂત્ર વાટે બહાર કાઢે છે.

17) સ્વસ્થ મનુષ્યના સામાન્ય રક્તચાપ (Blood Pressure – BP) નું માપ કેટલું હોવું જોઈએ?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:સામાન્ય BP 120/80 mmHg હોય છે, જેમાં 120 એ સિસ્ટોલિક (હૃદય સંકોચાય ત્યારે) અને 80 એ ડાયસ્ટોલિક (હૃદય ફૂલે ત્યારે) પ્રેશર છે.

18) મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર (Central Nervous System) માં કયા અંગોનો સમાવેશ થાય છે?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:આપણા શરીરનું કંટ્રોલ રૂમ એટલે કે ‘સેન્ટ્રલ નર્વસ સિસ્ટમ’ એ મગજ (Brain) અને કરોડરજ્જુ (Spinal Cord) ની બનેલી હોય છે.

19) હાડકાં (અસ્થિ) અને દાંતને મજબૂત બનાવવા માટે કયું ખનીજ તત્વ અત્યંત જરૂરી છે?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:કેલ્શિયમ અને ફોસ્ફરસ એ બે તત્વો હાડકાં અને દાંતના બંધારણ અને તેની મજબૂતી માટે જવાબદાર છે. દૂધમાં કેલ્શિયમ ભરપૂર માત્રામાં હોય છે.

20) ભારતમાં વાઘના સંરક્ષણ માટે ‘પ્રોજેક્ટ ટાઈગર’ (Project Tiger) કયા વર્ષે શરૂ કરવામાં આવ્યો હતો?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:વાઘની ઘટતી સંખ્યા બચાવવા માટે 1 એપ્રિલ 1973 ના રોજ વડાપ્રધાન ઈન્દિરા ગાંધીના સમયમાં ‘પ્રોજેક્ટ ટાઈગર’ લોન્ચ કરવામાં આવ્યો હતો.

21) ગુજરાતમાં આવેલો ‘ગીર રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન’ કયા પ્રાણીના સંરક્ષણ માટે આખી દુનિયામાં જાણીતો છે?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:આખા એશિયા ખંડમાં હવે માત્ર ગુજરાતના ગીરના જંગલોમાં જ એશિયાટિક સિંહો (Asiatic Lion) જોવા મળે છે.

22) લુપ્ત થવાના આરે ઉભેલી વનસ્પતિ અને પ્રાણીઓની નોંધ કયા પુસ્તકમાં કરવામાં આવે છે?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:IUCN (ઇન્ટરનેશનલ યુનિયન ફોર કન્ઝર્વેશન ઓફ નેચર) નામની સંસ્થા ‘રેડ ડેટા બુક’ બહાર પાડે છે, જેમાં ભયગ્રસ્ત સજીવોની યાદી હોય છે.

23) પર્યાવરણ અને સજીવોના રક્ષણ માટે ‘વિશ્વ પર્યાવરણ દિવસ’ ક્યારે ઉજવવામાં આવે છે?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:દર વર્ષે 5 જૂન ના રોજ લોકોમાં પર્યાવરણ જાગૃતિ લાવવા માટે વિશ્વ પર્યાવરણ દિવસ (World Environment Day) મનાવાય છે.

24) નીચેનામાંથી કયું પક્ષી ગુજરાતનું ‘રાજ્ય પક્ષી’ છે, જેનું સંરક્ષણ કરવું આપણી ફરજ છે?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:કચ્છના રણમાં જોવા મળતું સુરખાબ (ગ્રેટર ફ્લેમિંગો) એ ગુજરાતનું રાજ્ય પક્ષી છે. (મોર એ ભારતનું રાષ્ટ્રીય પક્ષી છે).

25) પર્યાવરણ બચાવવા માટે થયેલું પ્રખ્યાત ‘ચિપકો આંદોલન’ (Chipko Movement) કોના સંરક્ષણ સાથે જોડાયેલું છે?




↺ જવાબ કાઢી નાખો (Clear)
💡 સમજૂતી:1973 માં ઉત્તરાખંડમાં સુંદરલાલ બહુગુણાની આગેવાનીમાં જંગલો કપાતા અટકાવવા માટે લોકો વૃક્ષોને બાથ ભરીને ચોંટી ગયા હતા, તેને ચિપકો આંદોલન કહેવાય છે.


💡 બોનસ પોઈન્ટ (તૈયારીનો માસ્ટર સ્ટ્રોક):
મિત્રો, વિજ્ઞાન ગોખવાનો વિષય નથી, સમજવાનો છે. જો તમે પોલીસ કોન્સ્ટેબલ, બિનસચિવાલય કે CCE ની તૈયારી કરતા હોવ, તો સૌથી પહેલા ધોરણ 6 થી 10 ની GCERT / NCERT ની પાઠ્યપુસ્તકો વાંચવાની આદત પાડો. એમાં પણ માનવ શરીરના તંત્રો (પાચન, શ્વસન, રુધિરાભિસરણ) ના ચિત્રો જોઈને સમજશો તો એક પણ માર્ક નહિ કપાય. રોજ એક ટોપિક પકડો અને પછી અમારી સાઈટ પર આવીને એની મોક ટેસ્ટ આપો, એટલે પાકું સિલેક્શન!

📝 લેખકનો પરિચય: ‘Gujarati Job Quiz’ ટીમ.
અમે છેલ્લા ઘણા સમયથી ગુજરાતના વિદ્યાર્થીઓને સાચું માર્ગદર્શન અને 100% ઓરિજિનલ સ્ટડી મટીરીયલ આપવા કટિબદ્ધ છીએ. અમે કોઈ કોપી-પેસ્ટમાં માનતા નથી, અમારી મહેનત સીધી તમારા મેરિટના આંકડામાં દેખાશે. આવી જોરદાર લાઈવ ટેસ્ટ રોજ આપવા માટે અમારી સાથે જોડાયેલા રહો!

Leave a Comment